ปัจจัยชีวจิตสังคมที่เกี่ยวข้องกับภาวะเปราะบางของผู้สูงอายุในพื้นที่รับผิดชอบของสถาน บริการปฐมภูมิแห่งหนึ่งในจังหวัดนนทบุรี

บทคัดย่อ

ภาวะเปราะบางในผู้สูงอายุเป็นปัญหาสุขภาพสำคัญที่เพิ่มความเสี่ยงต่อการเจ็บป่วย การพลัดตกหกล้ม ความพิการ และการเสียชีวิต โดยเฉพาะในบริบทของพื้นที่กึ่งเมืองกึ่งชนบทที่มีการเปลี่ยนแปลงทางสังคมและวิถีชีวิตอย่างต่อเนื่อง การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาปัจจัยชีวจิตสังคมที่เกี่ยวข้องกับภาวะเปราะบางของผู้สูงอายุในพื้นที่รับผิดชอบของสถานบริการปฐมภูมิแห่งหนึ่ง จังหวัดนนทบุรี รูปแบบการวิจัยเป็นการวิจัยเชิงวิเคราะห์แบบภาคตัดขวาง กลุ่มตัวอย่างคือผู้สูงอายุจำนวน 148 คน คัดเลือกกลุ่มตัวอย่างแบบสะดวก จากผู้สูงอายุที่อาศัยอยู่ในพื้นที่รับผิดชอบของสถานบริการปฐมภูมิแห่งหนึ่งในจังหวัดนนทบุรี เครื่องมือวิจัยประกอบด้วยแบบสอบถามข้อมูลส่วนบุคคล แบบประเมินปัจจัยทางสังคม แบบประเมินภาวะซึมเศร้าในผู้สูงอายุ (GDS-15) และแบบประเมินภาวะเปราะบาง (FRAIL Scale) วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา การทดสอบความสัมพันธ์ และการถดถอยโลจิสติก โดยกำหนดภาวะเปราะบางเป็นตัวแปรตามแบบทวิภาค คือ 0 = ไม่เปราะบาง/ก่อนเปราะบาง และ 1 = เปราะบาง ผลการวิจัยพบว่า กลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่เป็นเพศหญิง ร้อยละ 70.9 มีอายุระหว่าง 60–69 ปี ร้อยละ 50.0 และส่วนใหญ่มีโรคประจำตัว ร้อยละ 81.8 ผลการวิเคราะห์ถดถอยโลจิสติกพบว่า ภาวะซึมเศร้าและปัจจัยทางสังคมมีความสัมพันธ์กับภาวะเปราะบางอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < .05) ขณะที่อายุและดัชนีมวลกายไม่พบความสัมพันธ์อย่างมีนัยสำคัญในแบบจำลองสุดท้าย
ผลการศึกษาสามารถใช้เป็นข้อมูลประกอบการคัดกรองภาวะซึมเศร้า การประเมินปัจจัยทางสังคม เพื่อนำผลมาใช้ในการวางแผนดูแลผู้สูงอายุที่อยู่ในภาวะเปราะบางได้อย่างมีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น

คำสำคัญ: ชุมชนกึ่งเมืองกึ่งชนบท; ปัจจัยชีวจิตสังคม;ผู้สูงอายุ; ภาวะเปราะบาง; สถานบริการปฐมภูมิ

Abstract

Frailty among older adults is a major public health concernthat increases the risk of illness, falls, disability, and mortality, particularly in semi-urban and semi-rural areas where social conditions and ways of life are continuously changing. This study aimed to examine biopsychosocial factors associated with frailty among older adults in the service area of a primary care unit in Nonthaburi Province. This study used an analytical cross-sectional design. The participantsconsisted of 148 older adults selected byaconvenience samplingtechnique from thoseresiding in the service area of a primary care unit in Nonthaburi Province. The research instruments included a demographic questionnaire, a social factors assessment, the Geriatric Depression Scale (GDS-15), and the FRAIL Scale. Data were analyzed using descriptive statistics, bivariate analysis, and logistic regression. Frailty was defined as a binary outcome for logistic regression analysis, coded as 0 = non-frail/pre-frail and 1 = frail.The results showed that most participants were female (70.9%), aged 60–69 years (50.0%), and had underlying diseases (81.8%). Logistic regression analysis showed that depressive symptoms and social factors were significantly associated with frailty, whereas age and body mass index were not significantly associated in the final model.In conclusion, the findingsof this studyindicate the importance of screening for depression and assessing social factors to develop aneffective care plan for the frail older population.

Keywords: biopsychosocial factors; frailty; older adults; primary care unit; semi-urban and semi-rural community