การมีส่วนร่วมทางการเมืองของประชาชนผ่านโซเชียลมีเดียในเขตพื้นที่อำเภอบางพลี จังหวัดสมุทรปราการ

บทคัดย่อ

การวิจัยเรื่อง “การมีส่วนร่วมทางการเมืองของประชาชนผ่านโซเชียลมีเดียในเขตพื้นที่อำเภอบางพลี จังหวัดสมุทรปราการ” มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษารูปแบบการสื่อสารทางการเมืองผ่านโซเชียลมีเดียของนักการเมืองในเขตพื้นที่อำเภอบางพลี จังหวัดสมุทรปราการ และ 2) เพื่อศึกษาการมีส่วนร่วมทางการเมืองของประชาชนผ่านโซเชียลมีเดียในเขตพื้นที่อำเภอบางพลี จังหวัดสมุทรปราการ การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยใช้การสัมภาษณ์เชิงลึกและ
การสังเกตการณ์เป็นวิธีการเก็บรวบรวมข้อมูล ผู้ให้ข้อมูลสำคัญประกอบด้วย นักการเมืองท้องถิ่นในพื้นที่ จำนวน 5 คน และประชาชนในพื้นที่อำเภอบางพลีที่มีประสบการณ์ใช้โซเชียลมีเดียในการติดตาม แสดงความคิดเห็น หรือมีส่วนร่วมทางการเมือง จำนวน 10 คน รวมทั้งสิ้น 15 คน
โดยคัดเลือกผู้ให้ข้อมูลแบบเฉพาะเจาะจงและแบบสโนว์บอล เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย คือ แบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง และวิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เชิงเนื้อหาและการวิเคราะห์เชิงตีความ
ผลการศึกษาพบว่า รูปแบบการใช้โซเชียลมีเดียของพรรคการเมืองและนักการเมืองในพื้นที่อำเภอบางพลีมีลักษณะเป็นเครื่องมือเชิงยุทธศาสตร์ทางการเมือง โดยใช้เป็นช่องทางในการนำเสนอนโยบาย สื่อสารภาพลักษณ์ รับฟังปัญหาและข้อร้องเรียนของประชาชน ตลอดจนสร้างความใกล้ชิดระหว่างนักการเมืองกับประชาชนในพื้นที่ โซเชียลมีเดียจึงไม่ได้เป็นเพียงเครื่องมือประชาสัมพันธ์ แต่เป็นพื้นที่สื่อสารสองทางที่ช่วยขยายการรับรู้ทางการเมืองและเชื่อมโยงการทำงานภาคสนามกับพื้นที่ออนไลน์
ส่วนการมีส่วนร่วมทางการเมืองของประชาชนผ่านโซเชียลมีเดีย พบว่ามีลักษณะหลากหลาย ตั้งแต่การรับรู้และติดตามข้อมูลข่าวสารทางการเมือง การกดแสดงความรู้สึก การแชร์ข้อมูล การแสดงความคิดเห็น การแลกเปลี่ยนความคิดเห็นในกลุ่มออนไลน์ ตลอดจนการติดตามและตรวจสอบการดำเนินงานของพรรคการเมืองและนักการเมือง อย่างไรก็ตาม การมีส่วนร่วมส่วนใหญ่ยังอยู่ในระดับการรับรู้ข่าวสารและการมีปฏิสัมพันธ์เชิงสัญลักษณ์ มากกว่าการมีส่วนร่วมในระดับการกำหนดนโยบายหรือการขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้างโดยตรง ทั้งนี้ ปัจจัยที่มีผลต่อระดับการมีส่วนร่วม ได้แก่ ความสนใจทางการเมือง ความตระหนักต่อปัญหาสาธารณะ ทักษะดิจิทัล ช่วงวัย ความมั่นใจในการแสดงความคิดเห็น บรรยากาศการสื่อสารในพื้นที่ออนไลน์ และความกังวลต่อความขัดแย้งหรือการถูกวิพากษ์วิจารณ์
โดยสรุป โซเชียลมีเดียมีบทบาทสำคัญในการขยายพื้นที่การสื่อสารทางการเมืองและส่งเสริมการมีส่วนร่วมของประชาชนในอำเภอบางพลี จังหวัดสมุทรปราการ แต่การมีส่วนร่วมดังกล่าวยังมีข้อจำกัดในด้านความลึกซึ้ง ความต่อเนื่อง และอิทธิพลต่อกระบวนการตัดสินใจทางการเมืองเชิงโครงสร้าง ดังนั้น ภาครัฐ พรรคการเมือง และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องควรส่งเสริมการใช้โซเชียลมีเดียอย่างสร้างสรรค์ พัฒนาทักษะการรู้เท่าทันสื่อดิจิทัล และสร้างพื้นที่ออนไลน์ที่ปลอดภัย เพื่อสนับสนุนการมีส่วนร่วมทางการเมืองของประชาชนในระดับท้องถิ่นอย่างมีคุณภาพและยั่งยืน

คำสำคัญ: การมีส่วนร่วมทางการเมือง, โซเชียลมีเดีย, พรรคการเมือง, พลเมืองดิจิทัล

Abstract

This research entitled “Citizens’ Political Participation through Social Media in Bang Phli District, Samut Prakan Province” aimed to: (1) examine how politicians in Bang Phli District, Samut Prakan Province use social media for political communication; and (2) investigate citizens’ political participation through social media in the area. This study employed a qualitative research approach. Data were collected through in-depth interviews and observations. The key informants consisted of five local politicians and ten citizens residing in Bang Phli District who had experience in following political information, expressing opinions, or participating in political activities through social media, totaling fifteen participants. The informants were selected using purposive sampling and snowball sampling techniques. A semi-structured interview guide was employed as the primary research instrument. The collected data were analyzed using content analysis and interpretative analysis.
The findings revealed that social media has become a strategic political communication tool for political parties and local politicians in Bang Phli District. It is utilised to disseminate policies, build political images, receive public feedback, and strengthen communication between politicians and citizens. Social media functions not only as a public relations channel but also as a two-way communication platform that enhances political awareness and connects online communication with offline political activities.
Regarding citizens’ political participation, the study found various forms of engagement, including following political news, reacting to political content, sharing information, expressing opinions, engaging in online discussions, and following the performance of politicians and political parties. However, most participation remained at the levels of information consumption and symbolic interaction rather than direct involvement in policy-making or structural political change. Factors influencing the level of political participation included political interest, awareness of public issues, digital literacy, age, confidence in expressing opinions, communication climate within online spaces, and concerns about political conflicts and public criticism.
In conclusion, social media plays a significant role in expanding political communication spaces and encouraging citizens’ political participation in Bang Phli District, Samut Prakan Province. Nevertheless, such participation remains limited in terms of depth, continuity, and influence on political decision-making processes. Therefore, government agencies, political parties, and relevant organizations should promote constructive social media use, strengthen digital literacy, and create safe online environments to enhance meaningful and sustainable political participation among citizens.

Keywords: political participation, social media, political parties, digital citizenship